I le seneturi lona 19, i le taimi na leai ai se lapataiga tau soifua maloloina mo le ulaula, e masani ona i ai se lapataiga i afifi taitasi.kata sikaletio loʻo faʻaalia ai ata felanulanuaʻi e aofia ai tagata fai ata lauiloa, manu ma vaʻa. O le tele na valiina lima e tusiata pe lolomiina mai poloka.
I le asō,pepa sikaleti e mafai ona aoina - ma e masani ona taua - faatasi ai ma le matua, seasea ma le tulaga e aafia ai lo latou tau. O se faataitaiga lauiloa o se kata o loʻo i ai le fetu pesipolo Amerika o Honus Wagner mai le amataga o le 1900, o se tasi o ia mea na faatauina atu mo le $7.25 miliona (sili atu i le £5.5 miliona) i le 2022.
Mulimuli ane i lena tausaga, na faʻatau atu ai se pepa sikaleti seāseā a le tagata taalo lakapi o Steve Bloomer i se faʻatautuʻi a Peretania mo le £25,900, ma o loʻo malosi pea le maketi i le aso.
O lea la, afai o loʻo e suʻeina lou taualuga ma maua ai se aoina opepa sikaleti, o e nofo ea i luga o se maina auro?
E tusa ai ma le saunoaga a Steve Laker, o le faatonu o le Kamupani Kata Sikaleti a Lonetona, o loo i ai se maketi tele i le lalolagi atoa mo nei mea e mafai ona aoina.
“O loʻo olaola pea le aoina o kata e fai ma mea e fiafia i ai auā e mafai ona e faʻatau ni seti i aso nei mo le itiiti ifo i le £20,” o lana tala lea. “O loʻo faʻatupulaʻia lo latou lauiloa ona ua iloa e tagata o le kata o loʻo latou uuina atonu e 120 tausaga le matua ma o mea moni ma faʻamatalaga o loʻo i ai iina semanu na tusia e se tasi i le taimi lenā, ae le o se tusitala o talafaʻasolopito o loʻo toe tepa i tua.”
“E ono mafai ona e nofo i luga o se maina auro,” o lana fa’aopoopo mai lea. “O le mea moni o le seti lea o tagata fa’ata’ita’i e 20 i tulaga eseese, na gaosia e Taddy's, lea e mafai ona maua ai le sili atu i le £1,100 i le kata.”
O le taimi o le tuputupu aʻe mopepa sikaleti sa i le va o le vaitau o le 1920 ma le 1940. Sa aveese mo sina taimi e sefe ai pepa i le taimi o le Taua Lona Lua a le Lalolagi, ma e leʻi toe foʻi lava i le tulaga masani o le gaosiga - e ui lava na faia ni nai seti laiti i tausaga na sosoo ai.
Ae fa'apefea isi kata taua e mafai ona aoina?
“E lē na’o kata tapa’a e fa’atau atu. Atonu e te manatua kata lauti po’o kata pulukamu a Brooke Bond mai afifi lole suamalie a Barratts ma Bassetts, ma o kata lakapi muamua a tagata ta’a’alo soka e tau i le selau pauna le tau mo le seti e tasi,” o le tala lea a Laker.
“O le Famous Footballers Series A.1 mai le 1953 e tau i le £7.50 le kata pe £375 mo le seti e 50. O nisi o seti Tea a Brooke Bond e sili ona sailia, e pei o le Wild Flowers Series 1 (lomiga pepa manifinifi) lea e tau i le £500.”
E mafai ona faigata ona iloa pe o e uuina se mea tauapepa sikaleti, auā e mafai ona fesuisuiaʻi le tau e fuafua i le seasea, tulaga ma le laki o le faʻataʻitaʻiga i se faʻatautuʻi – ae e iai auala e amata ai lau lava iloiloga.
“O nisi o seti sili atu ona lelei ua tipiina i lima ma matou te iloa e mafai ona i ai ni kopi. E mafai ona matou iloa vave lena mea e ala i le mafiafia o le kata ma lona foliga. E tuʻuina atu e kamupani gaosi sikaleti taʻitasi ni kata e eseese mafiafia,” o le tala lea a Laker.
“Sa fa’aaogaina e kata Amerika anamua ni laupapa mafiafia, ae o le tele o kata WG ma HO Wills, mo se fa’ata’ita’iga, sa manifinifi tele. O le tau e mafua mai i le seasea - mo se fa’ata’ita’iga, na gaosia e Wills ma John Players ni kata e faitau miliona.”
“E mafai ona iai ni kopi, ae o le a tatou iloa i le mafiafia o le kata ma le auala e tipi ai. Ae o le tau e faʻalagolago i le seasea o le kata.”
O Peretaniapepa sikaletise mea e taua?
O le tala i se pepa o loʻo faʻaalia ai le fetu pesipolo Amerika o Honus Wagner o loʻo maua le silia ma le £5 miliona na avea ma ulutala o tala fou, ae faʻapefea ia pepa na faia i Peretania?
Atonu e le mafai ona maua ni miliona mai le kata e tasi, ae o mamanu o loʻo faʻaalia ai tagata taʻaalo lakapi, aemaise lava, e lauiloa i le maketi Amerika.
“Sa i ai se seti atoa o tagata ta’a’alo lakapi a Cadet lea na matou fa’atauina atu mo le £17.50, ma le tasi kata i totonu o lena seti lea na i ai Bobby Charlton na alu i Amerika ma fa’atau atu mo le $3,000 (pe tusa ma le £2,300),” o le tala lea a Laker.
“O le kata Honus Wagner lea na faʻatau atu mo le faitau miliona sa seasea ma na tupu lava sa i ai se tagata faʻatau i le taimi lea - pe o le a toe maua mai lena tau pe leai, na o le taimi e taʻu mai ai, aua sa faʻavae i luga o le manaʻoga.”
O le a le tele o le tulaga o laupepa sikaletifuafua lo latou taua?
O nisipepa sikaletiatonu e faaleagaina a'o le'i maua, auā sa masani ona tulei e tagata i le puipui i se ta'aloga - ma sa i ai se vaitaimi na teuina ai e o latou tagata e ona i totonu o palasitika o lo'o i ai le 'āsi, lea e fa'aleagaina ai.
Atonu e te manatu o le tuʻuina o lau aoina o kata i totonu o se album o le a fesoasoani e faʻasaoina ai, ae e mafai ona faʻaitiitia tele ai le tau. O lea la, afai e iai sau seti ma e te fia faʻapipiʻi i luga, aua le faʻalogo i le manaʻo.
“E tele a matou auala eseese e teu ai [pepa sikaleti],” o le faamalamalamaga lea a Laker. “I le va o le 1920 ma le 40, sa tuuina atu e le au gaosi ni album o lea e tele ai kata na pipii i totonu, ae paga lea e matua aafia ai lava le tau ona o le tulaga o le maketi i le taimi nei, matou te iloa ai e mananao tagata e aoina kata e vaai i tua o kata faapea foi ma luma.
“E manaia le tu’uina i totonu o le album e fa’apea atu ua mae’a lau aoina, ae e pa’ū ifo le tau pe afai ua pipi’i i totonu.”
Taimi na lafoina ai: Oke-23-2024





